برای اولین بار با انجام گمانه زنی های باستان شناسی به منظورتعیین عرصه و پیشنهاد حریم تاریخی و مطالعات لایه نگاری و شناخت وضعیت پی گنبدقابوس اطلاعات ارزشمندی بدست آمده که در نوع خود بی نظیر است.

به گزارش روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گلستان، حمید عمرانی رکاوندی سرپرست هیات گمانه زنی با اعلام این خبر گفت: بر اساس مصوبه شورای فنی سازمان مرکزی مبنی بر جمع آوری اطلاعات باستان شناسی به منظور درج در پرونده ثبت جهانی و لزوم شناخت دقیق ساختار معماری پی گنبد قابوس از لحاظ سازه ای و ژئوتکنیکی جهت اقدامات حفاظتی و مرمتی در آینده و تهیه پلان مدیریتی، با مجوز پژوهشکده باستان شناسی برای اولین بار، گمانه زنی پیرامون گنبدقابوس با هدف دستیابی به داده های فرهنگی و مواد باستان شناختی از محل اعتبارات استانی انجام شده است.

وی افزود: با عنایت به گسترش و توسعه ساخت و سازهای شهری و ایجاد پارک شهر پیرامون گنبدقابوس متاسفانه در وضعیت توپوگرافی و طبیعی محل دخل و تصرفاتی از سوی مالکین و متصرفان حقیقی و حقوقی صورت گرفته است که محدودیت هایی را در انتخاب محل و حفر گمانه های آزمایشی و شناخت حریم تاریخی اثر برای هیات به همراه داشته است.

وی در همین رابطه خاطرنشان کرد: با در دست داشتن نقشه های توپوگرافی وضع موجود تپه در جهات اصلی و فرعی و مرکز 12 گمانه باستان شناسی به ابعاد 2 × 2 و 5/1 × 1 مترمربع حفاری شده است. نتایج بدست آمده از حفر گمانه ها در پیرامون و پای تپه گنبدقابوس بیانگر وجود نخاله های ساختمانی حاصل از تخریب سازه های معاصر مجاور گنبد قابوس و داده های باستان شناختی از دوره تاریخی و دوران معاصر و گسترش تپه به سمت خیابانها و ساختمانهای مجاور در گذشته است.

عمرانی رکاوندی ادامه داد: به منظور بررسی دقیق وضعیت تپه از لحاظ لایه های استقراری و دخل و تصرفات انسانی در زمان های گذشته و روند تاثیر آن بر بنای گنبدقابوس گمانه ای در مرکز تپه تا عمق 12 متر از سطح تپه و خاك بكر حفر گرديد که با بالا آمدن آب های زیرزمینی و جمع شدن آن در این عمق ادامه حفاری جهت كسب اطلاعات زمين شناسي متوقف شده است.

وی تاکید کرد: مطالعات اولیه روی مواد فرهنگی(قطعات شکسته سفال، استخوان جانوری، آجر، ذغال و خاکستر) نشان دهنده دو دوره استقراری در تپه از دوره اشکانی و ساسانی است. هم چنين در بالای لایه ساسانی بقایای لایه های آواری به ضخامت 2 متر قرار دارد.

سرپرست هیات تصریح کرد: برای شناخت وضعیت پی بنای گنبدقابوس در ضلع جنوبی و مجاور پلکان و در ورودی بنا گمانه ای تا عمق 40/11 متر از سطح تپه و خاك بكر حفر گردید که بیانگر حفاری و گودبرداری سازندگان گنبد قابوس در دل تپه باستانی به قطر 18 متر جهت ایجاد پی بنا  با مصالح آجربه ابعاد  6 × 26 × 26 سانتي متر و ملات ساروج است که به ارتفاع 80/9 متر در چندین مرحله به صورت منظم تا سطح تپه و فراهم شدن بستر مناسب(احتمالاً یکپارچه) چیده شده اند. البته هنوز دانسته های فنی ما در این خصوص و کیفیت و کارآیی مواد و مصالح بکار رفته در پی و بنا نیازمند بررسی و تحقیقات بیشتر و بهره گیری از سایر علوم فنی و مهندسی در روند مطالعات همه جانبه گنبدقابوس می باشد.

گنبدقابوس به دستور قابوس ابن وشمگیر از پادشاهان آل زیار در قرن چهارم ه. ق احداث شده و به عنوان شاهکار معماری ایران اسلامی و رفیع ترین بنای آجری جهان با شماره 86 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.